Ondanks deze maatregelen zijn de zorgen over de Amerikaanse economie nog niet weggeëbd. Zo kampt de VS nog met een hoge werkloosheid van circa 9 procent. Daarom toverde de Federal Reserve eind september een nieuw konijn uit de hoed: Operation Twist.

1. Wat is Operation Twist?
Anders dan bij de twee rondes van kwantitatieve verruiming (QE1 en QE2) is bij Operation Twist sprake van een inruiloperatie in plaats van een opkoopoperatie. Tot medio 2012 koopt de Federal Reserve voor 400 miljard dollar staatsleningen op met lange looptijden (van 6 tot 30 jaar), terwijl zij tegelijkertijd voor een vergelijkbaar bedrag leningen verkoopt met kortere looptijden (van 3 maanden tot 3 jaar). Door deze operatie wordt de gemiddelde looptijd van de obligatieportefeuille van de Fed verlengd van 75 maanden naar ongeveer 100 maanden.

2. Wat is het doel van deze operatie?
Omdat het aanbod van obligaties met een lange looptijd wordt teruggebracht, zal de rente op deze obligaties naar verwachting dalen. De beleidsmakers van de Fed hopen dat in reactie hierop ook de rentetarieven van andere langlopende schulden omlaag gaan, zoals hypotheken, bedrijfsobligaties en leningen aan bedrijven. Omdat Amerikanen hierdoor goedkoper een hypothecaire lening kunnen bemachtigen en ondernemingen voordeliger een financiering kunnen krijgen, moet dit de economie een extra impuls geven.

3. Tot zover de theorie. Maar hoe pakt het in de praktijk uit?
De Fed geeft op haar eigen website toe, dat het effect van de operatie op het economisch herstel lastig valt te voorspellen. Terugkijken kan echter ook. Operation Twist is namelijk geen noviteit. Vijftig jaar geleden vond een vergelijkbare operatie plaats, vernoemd naar de toenmalige hit ‘The Twist’ van Chubby Checker en de gelijknamige dans die toen erg populair was. Deze operatie had slechts een beperkt effect. De lange rente daalde met slechts 15 basispunten. De hypotheekrente daalde nog minder sterk en het effect op bedrijfsleningen was ook gering.

4. Waarom is dan toch besloten tot een nieuwe Operation Twist?
De Fed heeft maar weinig alternatieven voorhanden. Zij kan verder gaan met staatsobligaties aankopen, maar dat loopt wel erg in de papieren. Het belangrijkste rentetarief nog verder verlagen is ook geen optie. De federal funds rate is namelijk al nagenoeg nul. Als daar nog meer van afgaat, ontstaat een negatieve rente en dat is niet werkbaar. De rente op 10-jarige Amerikaanse staatsobligaties is iets hoger: circa 2 procent. Daar valt nog wel wat aan te sleutelen.

5. Hoe is deze operatie in de financiële markten ontvangen?
Met de nodige scepsis. Critici vragen zich af of de reële economie echt een impuls krijgt door deze operatie. De lange rentes waren al laag. Het is daarom de vraag of deze wel de oorzaak vormen van het haperende herstel en of de oplossing dus hier gezocht moet worden.
Maar diezelfde critici realiseren zich ook dat de Fed niet veel andere instrumenten tot haar beschikking heeft. Het arsenaal aan maatregelen lijkt uitgeput (zie vraag 4).
Ook binnen de Fed zelf heerst scepsis. De president van de Federal Reserve Bank van Dallas vroeg zich eind oktober openlijk af of er momenteel wel meer liquiditeit in de markt nodig is, gezien de 1.500 miljard dollar aan overtollig kapitaal bij banken en de aanzienlijke reserves in het bedrijfsleven.

6. Gaan door de omruilactie de rentetarieven op kortlopende schulden niet omhoog?
De verkoop van obligaties met een kortere looptijd zorgt inderdaad voor opwaartse druk op de rentetarieven van dit schuldpapier. Maar volgens de Federal Reserve is dat effect waarschijnlijk klein, omdat ze van plan is het belangrijkste rentetarief [de federal funds rate] tot minimaal 2013 op het huidige lage niveau te houden. Dit zal naar verwachting de korte rente redelijk op haar plaats houden.

7. Wat is het effect van de operatie voor de staatsschuld?
Door deze ruilactie wordt geen extra geld het systeem gepompt, zoals bij de kwantitatieve verruimingsprogramma’s die eerder werden ingezet. Dat lijkt gunstig, maar het heeft ook een keerzijde. Omdat Operation Twist een budgetneutrale operatie is, moet het geld dat ermee gemoeid is, worden terugverdiend door bezuinigingen. Deze kunnen de economische groei temperen. Bovendien kan de vraag hoe Operation Twist gefinancierd moet worden, inzet worden van felle politieke strijd. De politieke tegenstellingen in de VS worden er, met de presidentsverkiezingen volgend jaar, niet kleiner op.