In 1997 werd Hongkong aan China overgedragen. In deovereenkomst die toen door China en het Verenigd Koninkrijk werd getekend was een alinea opgenomen waarin werd gesteld dat universeel stemrecht voor de bevolking van Hongkong het einddoel was zonder het wanneer en hoe te vermelden. Vanaf 2007 werd de mogelijkheid geboden om de kieswetten aan te passen. Met toenemende macht voor de bepaald niet democratische DAB gaat Hongkong het door de Britten fel bevochten kiesrecht voor de premier (Chief Executive) dus niet krijgen. Het kan ze eigenlijk niet schelen blijkt uit het opkomstcijfer. Alleen intellectuelen hebben het erover, de rest van de samenleving is bezig te overleven en denkt niet na over iets zo hoog op de piramide van Maslow. Voor China is het een uitgelezen kans om geruisloos de politieke macht over te nemen in de stad.

Democratie is ook voor China een omstreden begrip. De Communistische Partij mag zich dan wel allang niet meer communistisch gedragen, maar machtsbehoud en soevereine controle staan wel bovenaan de agenda. Over democratie wordt gesproken maar dan uitsluitend op het niveau van de lokale overheid. En dat leidt maar zelden tot protest want de gewone man heeft net als in Hongkong helemaal geen behoefte zich te bemoeien met de landelijke politiek.

En dan bekruipt mij ineens een gevoel dat dat misschien ook wel de beste structuur is. Zeker als ik nu van een afstand kijk naar de schermutselingen in de Europese politiek. Alle staatshoofden van de EU moeten zowel de buurlanden te vriend houdenals verantwoording kunnen afleggen aan de kiezers in eigen land. Politici zijn zich in bochten aan het wringen die niet in het landsbelang zijn. Ik weet dat ik me hier op glad ijs ga begeven, maar ik denk dat teveel democratie leidt tot zwakke beslissingen en compromissen waar een land niet bij gebaat is. Moeilijke beslissingen zullen altijd worden uitgesteld als dat maar even kan. En dat leidt op termijn tot grote problemen. Elke Griek (en Nederlander!) zal desgevraagd stemmen tegen vergaande bezuinigingen die zijn inkomen verminderen. Dat het land daardoor op de klippen loopt wordt weggewuifd met de gedachte: wie dan leeft, dan zorgt.

Het schip China zal niet snel op de klippen lopen omdat de beleidsmakers weinig verantwoording aan de bevolking af hoeven te leggen en dus harde maatregelen kunnen nemen in het landsbelang en zonder aanziens des persoons. Twee voorbeelden:

Als men besluit dat China niet langer de fabriek van de wereld moet zijn en dat consumptie moet groeien dan worden fabriekssalarissen ineens met 20% verhoogd .

Als men signaleert dat de banken teveel leningen hebben verstrekt dan draait men de geldkraan plompverloren dicht om de problemen in de kiem te smoren.

De crux zit ‘m erin wie bepaalt wat in het landsbelang is.De historie leert dat het vlees van de machthebbers meestal te zwak is om de lokroep van het eigenbelang te negeren. Nietteminlijkt het erop dat de Chinese beleidsmakers het landsbelang een grote plaats geven in hun besluiten. Socialisme staat weliswaar niet altijd meer voorop in China, maar het zit na zestig jaar toch wel behoorlijk diep geworteld in de cultuur. Bovendien dreigt sociale onrust als de kleine man vergeten wordt.

Het politieke landschap in China zal er vermoedelijk als volgtuit gaan zien: het gemeentebestuur zal steeds meer democratisch gekozen worden voor de lokale problematiek en kleine zaken. Maar voor de zaken van landsbelang zal de Communistische Partij de touwtjes ferm in hand houden. En misschien is dat voor China ook een prima model. De vraag voor ons is of Europa met een dergelijke politieke structuur de schuldencrisis had weten te voorkomen. Wat als een paal boven water staat is dat daadkrachtiger ingrijpen in een eerder stadium een hoop ellende had kunnen voorkomen. De Europese cultuur is oud, maar zoals het spreekwoord zegt nooit te oud om te leren.Van China bijvoorbeeld.

Arnout van Rijn, oktober 2011.
CIO Hong Kong en fondsmanager Robeco Asia-Pacific Equities

De column verscheen eerder in de DFT