Stijgende energieprijzen, catastrofale overstromingen, periodes van extreme droogte, toenemende waterschaarste, de olieramp in de Golf van Mexico.... Vrijwel dagelijks worden we geconfronteerd met de kwetsbaarheid van de natuur en de schaarste aan natuurlijke hulpbronnen.
Dit leidt bijvoorbeeld tot strengere milieuwetgeving. Maar ook tot een groeiend besef bij bedrijven van de noodzaak tot verantwoord ondernemen. Dat vertaalt zich bijvoorbeeld in toenemende investeringen in technologische innovatie en tot steeds meer ondernemingen die naast hun financiële resultaten ook hun prestaties op het gebied van verantwoord ondernemen presenteren. Hierbij passeren niet alleen de inspanningen op milieugebied de revue, maar bijvoorbeeld ook wat betreft arbeidsvoorwaarden, diversiteitsbeleid en corporate governance.

Waarop letten?
Financiële instellingen vullen verantwoord beleggen vaak verschillend in::
- Wordt duurzaamheid als thema bespeeld of is het een algemeen beleggingsfonds?
- Belegt het fonds uitsluitend in duurzame bedrijven of worden van elke sector de voorlopers op het gebied van verantwoord ondernemen geselecteerd ('best in class')?
- Hoeveel sectoren, bedrijven of landen worden uitgesloten? En welke zijn dat?
- Hanteert de aanbieder de ESG-criteria voor alle beleggingsproducten? Of alleen voor duurzame/verantwoorde fondsen?
- Gaat de fondsbeheerder actief de dialoog aan met bedrijven?
- Maakt de beheerder gebruik van het stemrecht?

Imagoschade
Ook onder beleggers neemt de belangstelling voor dit onderwerp toe. Mede onder invloed van de economische crisis is het besef toegenomen dat goed ondernemingsbestuur en een bedrijfsstrategie die is gericht op de langere termijn (in plaats van op vluchtig geldelijk gewin) voor een bedrijf cruciaal zijn om te kunnen overleven.

Bovendien - ook niet onwelkom voor beleggers - hebben bedrijven die goed scoren op het gebied van ESG-criteria (milieu, maatschappij en goed ondernemingsbestuur) doorgaans een beter risico-rendementsprofiel en lopen zij een kleiner risico op imagoschade dan hun concurrenten die deze criteria minder hoog in het vaandel hebben staan.

Deze ideeën vertalen zich ook in daden. Inmiddels hebben ongeveer 650 financiële instellingen (waaronder Robeco) - samen goed voor een belegd vermogen van meer dan 20 biljoen dollar - de zogeheten 'Principles for Responsible Investment' van de Verenigde Naties ondertekend. Dit houdt in dat zij criteria op het gebied van milieu, mens en corporate goverenance meenemen in hun beleggingsbesluiten en hierover ook verantwoording afleggen.

Sterke stijging
Gezien al deze ontwikkelingen verwacht consultancybedrijf Booz & Company dat verantwoorde beleggingen wereldwijd aan belang zullen winnen. Over vijf jaar zullen ze in Europa 20% van het belegd vermogen uitmaken: bijna een verdrievoudiging ten opzichte van 2007. In de VS zal het marktaandeel in deze periode stijgen van 10% naar 15%, zo voorspellen de onderzoekers.

In Nederland is die groei al duidelijk zichtbaar. Ondanks de economische crisis vloeide vorig jaar 2,5 miljard euro extra naar duurzame spaarrekeningen en beleggingen, aldus een meting van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling. Dat is 17,6% meer dan in 2008.

Daarmee is verantwoord beleggen niet langer de nichemarkt die het voorheen was. En dus ook niet langer het exclusieve domein van charitatieve en kerkelijke instellingen.

Groenfondsen
Met de toename van het aantal spelers op dit terrein valt voor beleggers meer te kiezen. Aan de ene kant van het spectrum staan groene of sociaal-ethische fondsen, die financieringen verstrekken aan projecten met een duidelijke maatschappelijke meerwaarde; bijvoorbeeld op het gebied van biologische landbouw, schone energie of ontwikkelingssamenwerking. Beleggers in deze fondsen genieten een fiscaal voordeel van 2,5%, dat het doorgaans lagere rendement compenseert.

Duurzaam beleggen
Daarnaast zijn er beleggingsfondsen van meer ideologisch gedreven organisaties. Bij deze fondsen zijn duurzaamheid en ethiek leidend in het beleggingsproces. De beheerder selecteert bedrijven die duurzame producten of diensten leveren of die op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen tot de beste in de klas behoren.

Verantwoord beleggen
De derde categorie - die zich bezighoudt met verantwoord beleggen - betreft conventionele beleggingsfondsen die het beleggingsresultaat centraal hebben staan, maar wel criteria op het gebied van mens, milieu en corporate governance (zogeheten ESG-criteria) integraal laten meewegen bij beleggingsanalyses en -besluiten.

Deze criteria komen bovenop de reguliere eisen op financieel gebied. Er vindt dus een extra selectieslag plaats ten opzichte van reguliere beleggingsfondsen. Dit heeft als voordeel dat bedrijven extra uitgebreid worden geanalyseerd en risico's en kansen beter kunnen worden opgespoord dan wanneer deze criteria niet zouden gelden.

Uitsluitingen
Net als bij de duurzame variant kunnen bij verantwoord beleggen bepaalde sectoren (zoals de wapen- of tabaksindustrie) of bedrijven worden uitgesloten. Die keuze zorgt er voor dat vaak meer wordt bereikt. Door een actieve dialoog aan te gaan met bedrijven kan de fondsbeheerder immers invloed uitoefenen op het bedrijfsbeleid. Dat is niet mogelijk als zo'n onderneming bij voorbaat wordt uitgesloten.

Het grootste verschil tussen verantwoord en duurzaam beleggen is dat in het eerste geval duurzaamheid geen doel op zich is. De performance voor beleggers staat centraal. Maar deze moet wel wel op een verantwoorde manier worden behaald.

Robecofondsen onder de loep
Benieuwd hoe duurzaam de beleggingsfondsen van Robeco zijn? Kijk dan naar het oordeel van Sustainalitics, een onafhankelijk onderzoeksbureau dat gespecialiseerd is in het analyseren van de prestaties van bedrijven op het gebied van milieu, sociaal beleid en ondernemingsbestuur.

Sustainalytics beoordeelt hoe de Robecofondsen scoren op vier gebieden:
1. de integratie van ESG-factoren (milieu, maatschappij en goed ondernemingsbestuur)
2. actief aandeelhouderschap
3. duurzaamheid en
4. uitsluitingsbeleid.

De fondsen krijgen op elk gebied een classificatie mee: 'basic', 'intermediate' en 'advanced', waarbij ´advanced´ staat voor meest vèrgaande beleid.
Een toelichting en de scores is hier te vinden