Nog veel onzekerheid
Als eerste belangrijke punt moet gezegd worden dat het op dit moment nog vrij moeilijk is een volledig beeld te kunnen geven van de totale kosten van de aardbeving. Dat is niet alleen omdat de schade momenteel nog niet volledig in kaart is gebracht, maar bovendien hangt het ook samen met eventuele verdere calamiteiten. Hierbij moet uiteraard gedacht worden aan de schade aan de kerninstallaties -de situatie lijkt met het verlopen van de tijd alleen maar slechter te worden-, maar bovendien is de mogelijkheid van een (forse) naschok eveneens aanwezig.

Met die onzekerheden in het achterhoofd is er toch wel iets van een kader te schetsen:

• Het gewicht van de direct getroffen regio in het Japanse BBP is volgens de OECD naar schatting 6 tot 7%, grofweg de helft van de ramp die de havenstad Kobe in 1995 voor een groot deel verwoeste.


• Het lijkt erop dat de schade voor bestaande productiecapaciteit (met uitzondering van de kerncentrales) beperkt is. Weliswaar hebben veel (inter)nationaal opererende multinationals hun productie stilgelegd, maar dat gaat meer om voorzorgsmaatregelen en een tekort aan energie dan om beschadiging van fabrieken.


• Ook als gekeken wordt naar aantal huizen zonder stroom of aantal mensen dat momenteel (al dan niet als onderdeel van een evacautie) niet in hun eigen huis zijn, lijkt de schade bij Kobe wat hoger te zijn.

De schattingen over de directe kosten van de aardbeving lopen momenteel uiteen tussen de 6 tot 15 biljoen yen, waar de kosten van Kobe uiteindelijk op tussen de 10 en 13 biljoen yen zijn geraamd.

Japans technisch weer in een recessie
Over het algemeen geldt dat een natuurramp qua economische groei in de eerste instantie een sterk negatieve impact op de economische groei heeft, doordat fabrieken en infrastructuur wordt beschadigd, of doordat de stroomvoorziening wordt stilgelegd. Aangezien de Japanse economie in het vierde kwartaal van vorig jaar al negatieve groei liet zien, is het waarschijnlijk dat Japan als gevolg van deze aardbeving technisch gezien weer in een recessie terecht zal komen (wat doorgaans wordt gedefinieerd als twee kwartalen van negatieve economische groei).

Na de eerste negatieve reactie gaat er doorgaans juist een groeiimpuls uit van een natuurramp uit, aangezien infrastructuur weer moet worden opgebouwd. Onderstaande grafiek geeft dit beeld goed weer, waarbij de industriële productie ten tijde van de Kobe aardbeving wordt weergegeven. 

Een belangrijke vraag hierbij is hoe de wederopbouw betaald zal gaan worden. Onder normale omstandigheden zou de klap worden opgevangen door het overheidstekort te laten oplopen, maar gegeven dat de Japanse overheid momenteel al een schuld van meer dan 200% heeft en een tekort van rond de 8%, lijkt de ruimte beperkt.De mogelijkheid van een (tijdelijke) belastingverhoging wordt momenteel door de zittende premier afgewezen, waardoor de optie van het monetair financieren (het laten draaien van de geldpers) erg reëel lijkt.

Impact financiële markten
De financiële markten hebben -zoals te verwachten viel- negatief gereageerd op de ontwikkelingen. Vanaf het moment van de aardbeving vrijdagochtend heeft de Nikkei ongeveer 17% aan waarde moeten inleveren. Zelfs de olieprijs is sinds de aardbeving met 5% in waarde gedaald en dat terwijl de spanningen in het Midden-Oosten zijn opgelopen (noodtoestand Bahrein) en de toekomstige olieconsumptie van Japan (door het wegvallen van de kernreactoren) juist zal toenemen. Dit lijkt een (te) sterke reactie, maar hangt met name samen met de onzekerheid omtrent de kerncentrale van Fukushima Daiichi: er is een scenario denkbaar dat er een nucleaire wolk ontsnapt die in de richting van Tokio zal drijven: in een dergelijk geval zal er nog wel meer koersdalingen plaatsvinden. Overigens moet uiteraard wel bedacht worden dat de Bank of Japan (BoJ) alle zeilen bijzet om de rust in de financiële markten te laten terugkeren. Zelfs de directe aankoop van aandelen behoort hierbij tot de mogelijkheden, hoewel dat dan wel gelijk een eerste keer zou zijn dat de BoJ tot een dergelijke stap overgaat.

Al met al volgen wij de ontwikkelingen op de voet, bij wijzigingen houden we u op de hoogte.

Lukas Daalder, Senior Strateeg Robeco
15-03-2011 16.15

Als u uw portefeuille wilt doornemen met een adviseur kunt u onderstaande button gebruiken: 

Voor actuele zaken en updates kunt u ons op Twitter volgen of via Facebook, ook kunt u natuurlijk regelmatig kijken op Robeco Connect.

Kijk voor eerder verschenen artikelen over de Japanse aardbeving in Dossier Japan