Ondanks het feit dat begin 2010 tien-jaars staatsleningen in Duitsland slechts een rendement boden van rond de 3% en obligatiemarkten het middelpunt vormden van de euro crisis, werd 2011 een goed jaar voor beleggers in staatsobligaties. Zeker, er waren markten die fors onder druk lagen, maar uiteindelijk hebben slechts drie van de grotere landen het jaar negatief afgesloten: Griekenland, Portugal en Italië. Hier staat tegenover dat beleggers in Britse Gilts 17% rendement konden bijschrijven, terwijl Duitse Bunds en Amerikaanse Treasuries zo’n 10% opbrachten. Zelfs Spanje realiseerde uiteindelijk nog een rendement van 6%. En dat in een jaar waarin de Verenigde Staten haar triple A status verloren en rating agencies zelfs over Duitsland dreigende taal lieten horen. Terwijl aandelenmarkten vrijwel overal grote negatieve uitslagen lieten zien.
lees meer

Waar gaat het in het nieuwe jaar naar toe? In deze tijd van het jaar komt iedereen weer met de voorspellingen voor het komende jaar. Lijvige rapporten van vermogensbeheerders en banken onder pakkende titels als “Langzamer voor langer”,“Neerwaartse trend in winsten en koersen blijft bestaan”, “Alle ogen gericht op Europa” en “De grote ontschulding”, “Van wanhoop naar hoop”. Titels als “2012 wordt het jaar van aandelen” vind je niet meer terug, vorig jaar nog wel. Het algemene beeld strekt niet tot veel optimisme. Morgan Stanley, van wie de eerlijkheid gebied te zeggen dat ze vorig jaar ook al niet zo positief waren, ziet het in 2012 ook nog niet zitten.
lees meer

Een in veel opzichten goed moment om stil te staan bij de gebeurtenissen van het afgelopen jaar. En (zelf)reflectie is daar voor velen onmisbaar bij. In de columns van het afgelopen jaar heb ik een aantal thema’s en actuele kwesties behandeld, met als doel de lezer meer inzicht te geven. Inzicht in beleggingskansen, die er ook in moeilijkere tijden zijn. Maar ook inzicht door actuele zaken in een ander perspectief te plaatsen en te relativeren. Datgene wat we hebben meegemaakt kunnen we verklaren en begrijpen, maar de angst voor de toekomst is daarmee niet weggeëbd. Misschien is de toekomst per definitie eng, omdat het ons maar weinig zekerheden biedt. Met een optimistische blik vooruit blijven kijken is het devies.

Waar gaat het dan naar toe in 2012?
In ieder geval zal de schuldencrisis ook in 2012 en daarna nog een belangrijk thema blijven. Het Europees noodfonds (EFSF) is nog te beperkt in omvang en het ontbreekt aan coördinatie om te zorgen dat de bankencrisis zich verder uitbreidt. De lapmiddelen die tot nu zijn of worden bedacht tasten de geloofwaardigheid van de politici verder aan. Pas als een echte doorbraak in de besluitvorming over een deugdelijke aanpak van de problematiek - en daar hoort pijn lijden bij - wordt bereikt, zal het issue van de overheids- en bankschulden langzaam aan naar de achtergrond kunnen verschuiven.

lees meer

Van goud wordt wel gezegd dat het niet interessant is om in te beleggen omdat het geen rente uitkeert in tegenstelling tot een spaarrekening. Dat argument is niet helemaal terecht. Goud is namelijk een reëel goed. Bij klassieke automobielen en schilderijen hoor je ook niet dat het geen rente uitkeert. De waarde groeit op lange termijn namelijk al heel snel mee met de inflatie omdat je niet zomaar even een extra 911-klassieker of Oude Meester uit je mouw schudt. Dat argument geldt ook deels voor goud. Er komt jaarlijks nog geen 2% extra goud op de markt. Overigens, goud brengt wel, net als klassiekers, kosten met zich mee om op te slaan.

In de afgelopen tien jaar werd er ongeveer 2500 ton goud per jaar uit de grond gehaald. De helft daarvan wordt momenteel verwerkt tot sierraden, ruim 10% gaat naar de industrie en de rest is een belegging, daaronder vallen ook de gouden munten. Een jaar of tien terug ging dik 80% naar juweliers, diezelfde ruime 10% had industriële toepassingen en slechts een procent of vijf vond zijn weg naar de beleggingswereld. lees meer

Net als in de rest van de wereld vertraagt ook in China de economische groei. Dit is anders dan elders in de wereld een bewuste keuze van beleidsmakers. Als men zou willen dan kan de groei zo weer opgepept worden. Op dit moment is het krapgeldbeleid nog gericht op bestrijding van inflatie. De laatste cijfers duiden er echter op dat prijsdruk vermindert, terwijl de groei verder onder druk komt. Daarom werd op 30 november jl. via een verlaging van de reserveverplichtingen voor banken het signaal gegeven dat men klaar is om indien nodig de monetaire teugels te vieren.

China voert een strijd tegen inflatie in het algemeen, maar in het bijzonder tegen de stijging van huizenprijzen. Een kruistocht wordt gevoerd om speculatieve vraag de kop in te drukken met administratieve maatregelen die de aanschaf van een tweede huis aanzienlijk moeilijker maken. De geloofwaardigheid van de huidige regering staat op het spel als de doelen niet bereikt worden en dus klinkt er krachttaal vanuit Beijing op dit gebied. Dit gebeurt tegen de achtergrond van een machtsoverdracht die in 2013 zal plaatshebben. Tegen die tijd moet het doel bereikt zijn (10-20% lagere huizenprijzen) en dan kan de nieuwe regering zich wellicht weer wat soepeler opstellen. De eerste resultaten zijn er, want in de maand oktober daalde de gemiddelde huizenprijs in de grote steden voor het eerst. Ondertussen dendert het programma voor constructie van 10 miljoen sociale woningen gewoon door.
lees meer

Recent is de zeven miljardste wereldburger geboren in India. Hoewel dit natuurlijk vooral een symbolische gebeurtenis is, zette een artikel in het Financiële Dagblad mij aan het denken. Van de zeven miljard mensen wonen slecht 500 miljoen mensen in de Europese Unie ten opzichte van 4,2 miljard inwoners in Azië.

Het artikel was voor mij aanleiding om na te gaan hoeveel vermogen is belegd in beleggingsfondsen in Europa en in Azië. De verdeling van het vermogen laat namelijk een totaal andere verhouding zien. Volgens Lipper is het totale beheerde vermogen van Europese beleggers in beleggingsfondsen EUR 5,5 biljoen, terwijl de Aziatische beleggers slechts EUR 1,3 biljoen beleggen in beleggingsfondsen. Dit betekent grofweg dat een Europese belegger gemiddeld ruim EUR 7.000 belegt in beleggingsfondsen en een Aziatische belegger gemiddeld iets meer dan EUR 300.






lees meer

Onlangs vonden mijn vrouw en ik het nodig enkele bouwkundige aanpassingen in huize Zuidema door te voeren. Wij pakten dat gestructureerd aan, maakten een plan en vroegen ons vervolgens af: gaan wij voor advies, laten wij het doen of gaan we zelf aan de slag? Aangezien onze wensen niet groot of ingewikkeld waren, kreeg ik de opdracht rond te kijken op Internet om zelf aan de slag te gaan (ja, zo werkt dat).
Aanbeland op de website van één van ’s lands bekendste bouwmarkten vond ik een keur aan zowel leesbare handleidingen als heldere instructievideo’s. Samen met de tips van het personeel heel bruikbaar bij het samenstellen van mijn kluspakket. Blij keerde ik huiswaarts met het vertrouwen dat ik goed voorbereid aan de slag kon gaan en in de wetenschap dat ik altijd terug kon vallen op de expertise van de medewerkers van de bouwmarkt. Geruststellend voor een klusser met weinig ervaring. lees meer

Steeds vaker lees ik dat aandelen goedkoop zijn. Ik begrijp daar werkelijk helemaal niets van. Na de huidige correctie vind ik aandelen normaal gewaardeerd.

Laat ik voorop stellen dat het belang van waardering op toekomstige rendementen doorgaans vooral telt voor de wat langere termijn van enkele jaren tot een decennium. Denk maar eens terug aan Alan Greenspan die op 5 december 1996 waarschuwde voor absurd hoge waarderingen. Hij had gelijk, maar kreeg dat pas later. De AEX steeg namelijk in die vier jaar daarna eerst nog van 285 naar 702 en de S&P500 van 744 naar 1527. De koersvorming van vandaag, deze maand of dit kwartaal wordt vooral beïnvloed door vluchtig nieuws en massapsychologie. lees meer

De effectenbeurzen blijven maar onrustig. Per week schieten de koersen met vele procenten heen en weer. De wat offensiever ingestelde belegger heeft dit jaar tot nu toe gemiddeld 10 % waardedaling van zijn portefeuille meegemaakt. Hoe nu verder? Zolang er onvoldoende zicht is op een goede, voortvarende oplossing van de schuldencrisis, hoeft men weinig positiefs van de beurs te verwachten. Voorlopig wordt het dan ook niet meer dan doormodderen.

Alles verkopen?
Veel particulieren verwacht(t)en een advies om voorlopig maar liquide te gaan. Dat vraagt om een enorme voorspelkracht van die adviseur. Een advies is gebaseerd op feiten uit het recente verleden en een toekomstverwachting op basis van een aantal indicatoren. Wat wij proberen te doen, is samen met een aantal specialisten een inschatting te maken van welke beleggingscategorieën, welke regio's en welke thema's het op wat langere termijn goed zullen doen. Op basis daarvan worden de portefeuilles ingericht. lees meer

Nu eens eens niet schrijven over themabeleggen, fondsbeleggen of macro-economische beschouwingen. Maar over wat er nu speelt en wat mensen (beleggers, spaarders) doen in tijden van instabiliteit en onzekerheid.

Na de kredietcrisis
Waren we net de kredietcrisis - laat 2007 tot begin 2009 - aan het overleven; banken gered, spaargeld veiliggesteld en effectenbeurzen hersteld, zitten we midden in een ‘nieuwe’ schuldencrisis. Deze keer zijn het de overheidsschulden van vooral de Zuid-Europese landen, Ierland, Japen en de Verenigde Staten die de gemoederen danig beroeren. Een ‘crisis’ gevoed en versterkt door aarzelende en niet op één lijn zittende politici. Bovendien gooit de pers met haar soms angstaanjagende krantenkoppen olie op het vuur, met dank onder andere aan de mediablunders van die politici. Daardoor blijft de onrust en worden mensen onzeker en sommigen zelfs paniekerig. Effectenbeurzen, aandelenkoersen zien we dagen op rij dalen. lees meer

Deze column is geschreven door Anne Zuidema, Client Investment Consultant bij Robeco
Waar voorheen de keuze voor aandelenbeleggingen zich vooral richtte op landen- en sectorspreiding, gaat het moderne beleggen over de grote thema’s die de komende tientallen jaren de wereld in volle omvang zullen beheersen. In eerdere columns heb ik er twee benoemd: slimme energie en voedselschaarste. Nu wil ik het thema gezondheid en welzijn onder uw aandacht brengen.

Meer welvaart, meer gezondheidsrisico’s
Rode draad binnen alle thema’s is de grote en toenemende welvaart, vooral in de nieuwe opkomende landen. Het rijke Westen heeft zichzelf de afgelopen decennia door onder meer verstedelijking al slachtoffer gemaakt van een verslechterend milieu. Bovendien hebben wij ons een ongezonde eet- en leefstijl aangemeten door het gebruik van veel vet en suikerrijk voedsel. Deze verandering in leef- en eetgewoonten dreigt zich ook (en sneller) te ontwikkelen in landen waar de bevolking eeuwenlang in betrekkelijke schaarste heeft geleefd. Onderzoekers vermoeden dat nu er meer en ander voedsel ter beschikking komt, een relatief groot aantal mensen suikerziekte ontwikkelt. In een land als India krijgt de bevolking nu op gemiddeld 43-jarige leeftijd suikerziekte. Daarnaast zijn ook hart- en vaatziekten het gevolg van een ongezonde levensstijl. Welvaart eist zijn tol. Overheden worden gedwongen tot beleid om overgewicht bij de bevolking tegen te gaan. lees meer

Door Erik Breen, Hoofd Responsible Investing van Robeco
Het aspergeseizoen is weer afgelopen. Traditioneel is dit het seizoen waarin aandeelhouders gebruik maken van hun grootste recht, namelijk het stemrecht. Dan vinden de algemene vergaderingen van aandeelhouders (AVA) plaats bij beursgenoteerde ondernemingen. Het is de verantwoordelijkheid van iedere institutionele belegger om te stemmen op de aandelenposities die worden beheerd voor klanten en daarnaast geeft het aandeelhouders zeggenschap over bijvoorbeeld de corporate governance van een bedrijf en over de sociale en milieu aspecten die er spelen.

Hoe te stemmen
Stemmen op een aandeelhoudersvergadering kan op twee manieren. Fysiek aanwezig zijn en tijdens de vergadering je stem uitbrengen is vooral populair bij de particuliere aandeelhouder die doorgaans op leeftijd is en een aandeelhoudersvergadering veelal als een uitje beschouwt. Een andere manier is om op afstand te stemmen, vanaf de computer via een stemsysteem. lees meer

Door Arnout van Rijn, CIO Hong Kong en fondsmanager Robeco Asia-Pacific Equities
In de afgelopen weken heb ik weer genoten van de Ronde van Frankrijk. In de etappes waar de sprinters streden voor de eindoverwinning zagen we bijna steevast de “HTC-trein” zijn topsprinter Mark Cavendish aan de zege helpen. Hoofdsponsor HTC is een Taiwanees bedrijf dat voluit High Tech Computer heet. Inmiddels is HTC één van de grootste aanbieders van zogenaamde smartphones en een geduchte concurrent voor Apple en Samsung.

Vorig jaar tijdens de Tour bereikte de koers van HTC bij elke overwinning van Cavendish een nieuwe top: schattingen over de omvang van de markt voor smartphones en het aandeel van HTC daarin werden met de dag omhoog herzien. Tijdens deze Tour stond de koers ondanks de etappeoverwinningen voor Cavendish juist stevig onder druk. Angst over margedruk, toenemende concurrentie en ruzie over patenten met Apple voerden de boventoon. Wat een verschil 12 maanden kunnen maken. Het is typerend voor de race waarin Taiwanese technologiebedrijven al enkele decennia verwikkeld zijn.
lees meer

Een ontwikkeling die voor obligatiemarkten impact gaat hebben in de komende periode is de Europese regelgeving voor verzekeraars genaamd Solvency II. Deze regelgeving is gericht op bescherming van polishouders doordat risico management bij verzekeraars sterker wordt aangezet. Verzekeraars moeten bijvoorbeeld kapitaal op hun balans aanhouden om de risico’s van hun beleggingen op te kunnen vangen. lees meer

Door Arnout van Rijn, CIO Hong Kong en fondsmanager Robeco Asia-Pacific Equities
Er woedt een permanent debat over hoe goed het werkelijk gaat in China. Ik kan u uit de onzekerheid helpen: het gaat ondanks inflatie en verkrappende maatregelen heel goed in China! Winkelverkopen stijgen met meer dan 15%, lonen stijgen met 10-15% en ook de huizenprijzen laten nog altijd een mooie stijging zien. Wie regelmatig rondloopt in Chinese steden ziet met eigen ogen de welvaart met de dag toenemen. Wat we ons af moeten vragen is of het succes zo door kan gaan. Iedereen wil snel groeien: nieuwe wegen, winkels en woningen worden in hoog tempo gebouwd.

Wie wil lenen in China om te groeien denkt in eerste instantie aan de bank (de kapitaalmarkt is nog onderontwikkeld). Het midden- en kleinbedrijf wordt echter nu vaak de deur gewezen omdat de overheid heeft besloten dat de kredietverlening aan banden moet worden gelegd na enkele jaren van ongebreidelde groei. Bij de banken bedraagt de leenrente 6,31% maar in praktijk blijken alleen staatsbedrijven en door de overheid gestimuleerde infrastructurele projecten tegen zulke aantrekkelijke voorwaarden te kunnen lenen. De grote klacht van het private bedrijfsleven is dat het financieren van verdere groei erg duur is geworden. lees meer

Een aantal negatieve factoren zet de koersen de afgelopen tijd onder druk. Deels zijn deze factoren van tijdelijke aard. Het is dan ook voorbarig om te spreken over een dubbele dip of QE3.

De groei van de wereldeconomie valt momenteel terug. Gedeeltelijk is dat het gevolg van doelbewust beleid. In opkomende markten voeren de centrale banken een afremmend beleid om de groei, en daarmee de inflatie, omlaag te brengen. Dit beleid werpt zijn vruchten af. In ontwikkelde markten valt de groei echter ook terug. Dat is ongewenst en zorgelijk.

lees meer

Massapsychologie is verklaring voor correctie

Zilver daalde deze week 27%, olie 13%, koper 6% en mais 8%. Vooral op vijf mei ging het hard omlaag. De koersval van de grondstoffenprijzen schreeuwt om een verklaring. Veelgenoemde factoren, inclusief mijn commentaar, zijn:
- de Duitse fabrieksorders daalden. Deze datareeks staat zo stijf van de uitschieters dat je welhaast een cardioloog moet zijn om hier conclusies uit te kunnen trekken.
- de wekelijkse(!) aanvragen voor een werkloosheidsuitkering vielen voor de tweede week op rij tegen. Het totaal aantal gewerkte uren in de Amerikaanse economie gaat sinds de bodem eind 2009 in een bijna rechte lijn omhoog, alle commotie rond mee- en tegenvallers rond dit wekelijkse cijferritueel ten spijt.
- de liquidatie van Osama Bin Laden. Terrorisme en terrorismedreiging zijn serieuze zaken die het welzijn ondermijnen, maar de economische schade voor de wereldeconomie wordt hierdoor vooralsnog marginaal beïnvloed.
- de naderende beursgang van grondstoffenproducent en –handelaar Glencore. Insiders vallen in de categorie ‘smart money’ en hun bewegingen verdienen zeker de aandacht van beleggers. Een kanttekening daarbij is dat met name koopsignalen voorspelkracht hebben (iemand die zijn economisch lot nog zwaarder in handen legt van zijn bedrijf moet daar wel een hele goede reden voor hebben) en verkooptransacties doorgaans een zwakker signaal zijn (hier kan het spreidingsargument opgeld doen, of wellicht de aanschaf van een Tesla).
- afnemende onrust in het Midden-Oosten. Dit is deels een verklaring. De kans dat sociale onrust in Saoedi Arabië toeneemt tot een niveau waarbij de olieproductie in gevaar komt lijkt af te nemen zodat de Midden-Oosten risicopremie op de olieprijs, zeg USD 10-15, niet langer ten volle gerechtvaardigd is. Dit is overigens een geleidelijk proces, niet het nieuws van vijf mei.

De werkelijke verklaring ligt wat mij betreft in een hele andere hoek, namelijk massapsychologie. Grondstoffen zijn in twaalf maanden tijd 30% gestegen en daar is na de koersval van deze week nog steeds 20% van over (in euro’s is de stijging grofweg 10% minder). Koersstijgingen lokken meer beleggers de markt in, geld verdienen willen we allemaal wel, en een markt kan zichzelf dan wel eens voorbij rennen. Een correctie, overigens lastig te voorspellen, hoort er dan bij want niet alle beleggers kunnen zonder kleerscheuren door de nooduitgang.

De fundamentele vooruitzichten voor grondstoffen zijn wat mij betreft nog steeds goed. In de drie decennia tot aan de eeuwwisseling zijn de grondstoffenprijzen achtergebleven bij de inflatie, nadien stijgen ze harder dan de inflatie. Nou wil het toeval dat vanaf dat moment er een versnellend aantal mensen de middenklasse bereikt, een jaarinkomen van USD 5000-6000. Dat leidt tot een toename grondstofintensieve consumptie, extra olie, extra vlees, extra graan. Dat is een heel soort andere consumptie dan een westerse consument die een keertje extra naar de bioscoop gaat, even een wellness centrum erbij doet of op de sofa kruipt bij een coach om aan de persoonlijke ontwikkeling te werken.

De snelle toename van het aantal mensen dat tot de middenklasse toetreedt, zet ook dit decennium door. Aan de vraagzijde zit het fundamenteel gezien wel goed. De aanbodzijde blijft voorlopig nog krap doordat de looptijd van investeringsprojecten zo lang is en er geen ‘easy wins’ meer zijn. Kortom, vermoedelijk hebben we te maken met een rimpeling in een langetermijn opgaande trend.

Ronald Doeswijk
Chief Strategist Robeco

Deze column verscheen eerder in het FD van 06-05-2011

Begin 2011 werd Nederlandse banken en hun vermogensbeheerders verweten te weinig druk uit te oefenen op beursgenoteerde bedrijven om te voorkomen dat hun activiteiten tot schendingen van mensenrechten, milieu of biodiversiteit leiden. Ik schreef hier toen over dat er in de praktijk een meer effectieve manier om verantwoord te bankieren of te beleggen en wel door ‘engagement’, een actieve dialoog met bedrijven waarbij concrete doelstellingen en afspraken worden gemaakt over het opheffen van de schendingen. Er wordt daarbij actief gestuurd op gedragsverandering. lees meer

Hebt u al een iPad? Ze zijn niet aan te slepen. Evenals de smartphone, Wii-spelcomputer en noem alle andere digitale spullen daar in één adem maar bij. De digitale consument is een niet meer weg te denken fenomeen. In Nederland waren vorig jaar 11,9 miljoen mensen op de één of andere manier online. In datzelfde jaar steeg in ons land de verkoop van tabletcomputers spectaculair met bijna 71 procent naar ruim 125.000 stuks. En dan spreek ik alleen nog maar over de groei in Nederland!

Opmars van de tablets
De ontwikkeling dat gebruikers zich afkeren van traditionele producten zoals kranten is één van de megatrends die de wereld de komende decennia zullen veranderen. Analisten van zakenbank Morgan Stanley zeggen dat de acceptatie van de tabletcomputer sneller is gegaan dan ooit. Zelfs sneller dan de smartphone. Zij verwachten dat over vijf jaar de tablets wereldwijd in het meest negatieve scenario een aandeel van 16% in het segment van de ‘personal computers’ zullen hebben bereikt.
lees meer

Gedurende de afgelopen decennia zijn de rijken rijker geworden in de oude westerse wereld en zijn er vele nieuwe rijken bijgekomen in de opkomende markten. In de Verenigde Staten spreekt men over een plutonomie, een woord wat zoveel betekent als een economie geregeerd door de rijken. Het woord werd in 2006 geïntroduceerd door Ajay Kapur, toen nog aandelenstrateeg bij Citi. En inderdaad in de Verenigde Staten hebben de rijksten meer dan evenredig geprofiteerd van de toename van de productiviteit van de gehele samenleving. In een plutonomie bestaat een grote ongelijkheid in welvaart.

Kapur berekent dat 1% van de Amerikanen, de rijksten, beschikken over even veel vermogen als de gezamenlijke groep van Amerikanen die vallen in het tweede tot en met het tiende deciel. Pakken we de statistieken over de verdeling van het nationaal inkomen in de Verenigde Staten erbij, dan is dit een direct gevolg van de groei van het winstaandeel ten koste van het arbeidsaandeel. Het profijt werd dus gehaald ten koste van de factor arbeid. Niet dat de armen armer worden, maar in relatieve zin wel. In een plutonomie bestaat ook een grote ongelijkheid in inkomen en consumptie.
lees meer